Kom uit de bubbel
Geplaatst op 30-05-2025 in Actueel.
Door Geerten Breure
Onderzoeken laten het steeds weer zien: Nederlanders leven in hun eigen bubbel en komen (te) weinig in contact met mensen buiten hun bubbel. Ze spreken voornamelijk mensen die eenzelfde afkomst, opleiding en inkomen hebben als zij en die hetzelfde denken en vinden als zij. Laten wij in de spiegel kijken en zelf onze bubbel doorprikken.
Zowel het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) als het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) heeft hier in 2024 meermaals aandacht voor gevraagd. Ze tonen aan dat verschillende Nederlandse bevolkingsgroepen in toenemende mate gesegregeerd leven en elkaar in de samenleving en op straat niet meer tegenkomen. Mensen uit verschillende bubbels komen steeds minder met elkaar in contact en gaan steeds minder met iemand in gesprek die over een bepaald onderwerp een andere mening is toegedaan. In een ander onderzoek laat het SCP zien dat dit negatieve gevolgen heeft voor de sociale cohesie in Nederland en de mate waarin mensen begrip voor elkaar kunnen opbrengen, juist voor mensen die iets anders denken of vinden dan zijzelf.
Jonathan Sacks, een Britse rabbijn en filosoof, gaat hier in zijn boek Moraal uitgebreid op in. Hij beschrijft de noodzaak van een samenleving met een gemeenschappelijke morele basis, juist in een tijd waarin moraal steeds meer aan waarde inboet. Sacks vraagt zich af in hoeverre mensen nog in staat zijn om met elkaar te debatteren en het überhaupt nog kunnen aanhoren als mensen verschillend over iets denken. Ook laat hij met het volgende citaat zien dat dit destructieve gevolgen heeft voor een samenleving: ‘Als woorden falen, begint het geweld’. Wanneer mensen niet meer met elkaar in gesprek zijn, is het uiterste alternatief geweld plegen. Alleen al om deze reden moet men volgens Sacks altijd met elkaar in gesprek blijven en mag, hoe groot de verschillen ook zijn, dit nooit ophouden.
Laten we deze boodschap van Sacks in ons achterhoofd houden en weer teruggaan naar onze samenleving en onze sector. Wereldwijd staat (het draagvlak voor) ontwikkelingssamenwerking onder druk en ook in Nederland staat dit onder spanning. Omkijken naar de naaste dichtbij en ver weg die het minder heeft dan uzelf is geen vanzelfsprekendheid meer. Laten wij daarom altijd pal staan voor een boodschap waarin er wordt omgekeken naar onze naasten. Maar laten we breder kijken dan dat. Wat kunnen wij en onze organisaties doen om in gesprek te gaan met mensen die anders tegen ontwikkelingssamenwerking aankijken? Hoe kunnen wij verschillen overbruggen en draagvlak creëren? Hoe kunnen wij meerdere partijen bijeenbrengen, ook al liggen meningen en perspectief mijlenver uit elkaar? Ik ben ervan overtuigd dat wij als Prisma-leden een uniek en waardevol uitgangspunt hebben waarin wij het gesprek kunnen aangaan op verschillende thema’s. De kringloopwinkels zijn hier een krachtig voorbeeld van. Maar ook de zogenoemde ‘Onder de Baobab’ avonden, georganiseerd door Woord en Daad en het ministerie van Buitenlandse Zaken, waarin ontmoeting en dialoog centraal staan, zijn hier een goed voorbeeld van.
Laat ik eindigen met een persoonlijke oproep. Hoe vaak spreken wij óver mensen die een andere kijk hebben op ontwikkelingssamenwerking in plaats van mét deze mensen? Ik wil u oproepen en uitdagen om in de spiegel te kijken en uzelf af te vragen hoeveel mensen u wekelijks spreekt die in uw eigen bubbel zitten en hoeveel mensen u daarbuiten spreekt. Sacks laat namelijk ook zien welke positieve resultaten dit kan hebben: ‘We moeten terug naar persoonlijk contact met mensen die anders zijn dan wij. (…) In die persoonlijke ontmoeting ontdekken wij dat deze andersgestemden net zo goed mensen zijn als wij. Telkens als we iemand de hand toesteken die anders is dan wij, genezen we een van de wonden in onze gebroken wereld.’ Laten wij daarom met elkaar uit onze bubbel stappen en het gesprek met elkaar aangaan, juist met degene die over een onderwerp iets anders vindt dan uzelf.